24.3.10

1# Grand Illusion (1937)

Le Grand Illusion er mynd sem fjallar aðalllega um stéttarskiptingu en Renoir veltir einnig fyrir sér stöðu kynþátta og þá aðallega í sambandi við vaxandi gyðingahatur í upphafi seinni heimsstyrjaldarinnar. Myndin gerist í fyrri heimsstyrjöldinni en Renoir virðist samt sem áður vera að gagnrýna pólitík samtímans og fjalla um þá ólgu sem var við lýði í Evrópu fyrir seinni heimsstyrjöldina.

Þó að myndin gerist í stríði þá er aðal fókusinn á sambandið á milli mannanna sem berjast í stríðinu. Ekki bara sambandið á milli samherja heldur líka á milli andstæðinganna. Maður skynjar það einhvern veginn ekki að þeir séu óvinir í stríði því það virðist ekki ríkja mikil óvild á milli fanganna annars vegar og varðanna hins vegar. Von Rauffenstein og de Boeldieu ná vel saman þrátt fyrir að annar þeirra sé fangi en hinn fangarinn. Þeir eru báðir af hærri stétt þjóðfélagsins og ná því saman og geta rætt saman um sameiginlega reynslu sína sem meðlimir þeirrar stéttar. Þeir eru báðir fullir nostalgíu og dreymir um liðna tíma. Boldieu á því meira sameiginlegt með Von Rauffenstein heldur en með samherjum sínum af lægri stétt. Það er líkt og að stéttarvitundin sé þjóðarvitundinni yfirsterkari.

Boeldieu fórnar sér svo að Maréchal og Rosenthal geti sloppið. Von Rauffenstein skýtur hann en þeir lægra settu sleppa. Er það tákn um að samfélagið sé að breytast og að hreyfing sé að koma á stéttirnar (aðall og pöpull). Aðallinn mun ekki verða eins ráðandi í framtíðinni og er heimur hans smám saman að hverfa.

Renoir vekur athygli á vaxandi gyðingahatri í Þýskalandi undir stjórn Hitlers. Hann miðlar því í gegnum persónu Rosenthal sem er gyðingur sem kemur af auðugri fjölskyldu. Hann er samt ekki aristókrati. Rosenthal er góð persóna sem þrátt fyrir ríkidæmi sitt deilir mat með samföngum sínum.

Ég vil taka undir með Helgu að mér fannst þessi létta hómóerótík nokkuð fyndin og skemmtileg. Það er greinilega hægt finna upp á ýmislegu til að bæta upp kvenmannsleysið í þessum testósterón fyllta heimi sem stríð á þessum tíma óneitanlega voru.


22.3.10

#1 Grand Illusion (1937)



Grand Illusion er kvikmynd eftir Jean Renoir frá árinu 1937. Hún segir frá frönskum hermönnum í fyrri heimsstyrjöldinni og flótta þeirra úr fangabúðum Þjóðverja. Þrátt fyrir að vera opinberlega í stríði við hvern annan virðast söguhetjurnar ekki vera í neinu stríði sín á milli - þvert á móti því á meðal þeirra ríkir bræðralag og sameining.

Þessi mynd er hvorki dæmigerð fyrir minn smekk né hef ég eitthvað sérstakt að segja um hana sem ekki hefur verið sagt áður. Ég verð þó að viðurkenna að ég var frekar spennt að sjá hana, bæði vegna orðsporsins og svo auðvitað af því að Erich von Stroheim leikur í henni.

Grand Illusion ber nokkur einkenni dick-flick mynda en þær eru mér afar hugleiknar um þessar mundir því ég er að leika mér með greiningu hugtaksins. Myndin fjallar eingöngu um karla og kemur aðeins ein kona fram í henni svo markvert sé, myndin segir frá reynsluheimi karla enda praktísk málefni stríðs ekki oft á höndum kvenna í upphafi tuttugustu aldar. Að síðustu má nefna flótta en margar dick-flick myndir byggja á spennu tengdum flótta og/eða eltingarleik.

Svo er það náttúrulega hómóerótíkin. Karlar í konufötum eru stórmerkilegt fyrirbæri í kvikmyndum. Hvort sem þeir eru þannig klæddir til þess að dulbúast, gera grín að kynjunum eða hvað sem er þá eru þeir kynjaverur miklar. Í Grand Illusion má sjá hermenn klædda í konuföt til þess að vega upp á móti einhæfs félagskapar í fangabúðunum. Þeir gera það sér til skemmtunar og gleði.

Mér finnst samt ekki að það megi vega Grand Illusion niður með því að afgreiða hana sem hómóerótíska typpamynd þótt það megi svo sannarlega færa rök fyrir því að hún sé það líka. Dýptin í henni felst einna helst í því að það er enginn góður og enginn vondur í stríði Renoirs. Sögupersónurnar eru meira eins og leiksoppar örlaga sem koma þeim ekki beinlínis við, enda nær vinátta þeirra yfir óvinalínur. Þeir virðast sinna hlutverkum sínum sem hermenn af skyldurækni fremur en af föðurlandsást. Þetta má túlka sem höfnun á þjóðernishyggju af hálfu Renoirs - sérstaklega þegar útgáfuár myndarinnar er haft í huga. Til hliðsjónar má hafa samband aristókratanna tveggja í myndinni og örlög þeirra. Sósíalískur undirtónn myndarinnar er því ótvíræður þótt ópólítískur sé.

Helga Þórey Jónsdóttir